Alle symptomen van derealisatie op een rij
De symptomen van derealisatie draaien om één kern: je omgeving voelt onwerkelijk, terwijl je weet dat ze echt is. Daaromheen ontstaan veranderingen in hoe je ziet, hoort, tijd beleeft, nadenkt en voelt. Hieronder staan alle symptomen op een rij, ingedeeld in zeven groepen, met uitleg waarom ze ontstaan. Onderaan lees je welke klachten juist níet bij derealisatie passen en een reden zijn om naar de huisarts te gaan.
- De wereld voelt als een droom, film of decor.
- Alles lijkt vlak, ver weg, wazig of juist te scherp.
- Vertrouwde mensen en plekken voelen vreemd.
- Tijd klopt niet: gisteren voelt als weken geleden.
- Emoties zijn gedempt en je voelt je los van anderen.
- Je piekert over de werkelijkheid en bent bang om gek te worden.
1. Veranderingen in wat je ziet
Visuele klachten worden het vaakst genoemd. Je ogen werken normaal, alleen de beleving van wat je ziet verandert.
- De wereld ziet er vlak of tweedimensionaal uit, als een foto of scherm.
- Kleuren lijken doffer, of juist te fel en onecht.
- Alles lijkt wazig, mistig of alsof er een filter overheen ligt.
- Voorwerpen lijken kleiner, groter, dichterbij of verder weg dan ze zijn.
- Licht kan een vreemde gloed hebben, vooral tl-licht in winkels.
- Je spiegelbeeld voelt onbekend. Dat raakt ook aan depersonalisatie.
Je brein voegt normaal automatisch een gevoel van vertrouwdheid en betekenis toe aan wat je ziet. Bij derealisatie wordt die emotionele laag gedempt [1]. Het beeld is hetzelfde, alleen ontbreekt het gevoel “dit is echt en van mij”. Daardoor lijkt het plat en vreemd.
2. Veranderingen in wat je hoort
- Geluiden klinken gedempt, ver weg of alsof je onder water bent.
- Je eigen stem klinkt vreemd of alsof iemand anders praat.
- Bepaalde geluiden zijn juist hard en indringend.
- Gesprekken voelen als een toneelstuk dat je van buitenaf volgt.
3. Tijd en ruimte
- Tijd lijkt trager of sneller te gaan, of stil te staan.
- Recente gebeurtenissen voelen lang geleden.
- Afstanden inschatten is lastiger, traplopen of autorijden voelt vreemd.
- Je voelt je zweverig, alsof de grond niet helemaal stevig is.
4. Denken en concentreren
- Moeite met concentreren en gesprekken volgen.
- Het voelt alsof je hoofd vol watten zit of je in een waas leeft. Zie ook afwezig gevoel in je hoofd.
- Je kortetermijngeheugen lijkt minder scherp.
- Beslissingen nemen kost meer moeite.
Deze klachten komen voor een groot deel door de angst en het voortdurend letten op jezelf. Je aandacht is druk bezig met controleren hoe je je voelt, en daardoor blijft er minder over voor de wereld om je heen [2].
5. Emoties en contact
- Je emoties zijn gedempt of lijken uit te staan. Lees meer bij geen emoties voelen.
- Je voelt je los van vrienden en familie, ook als ze naast je zitten.
- Je voelt je anders dan anderen en eenzaam.
- Je geniet minder van dingen, zoals muziek of een mooie omgeving.
6. Gedachten over de werkelijkheid
Dit zijn de symptomen waar mensen het meest van schrikken:
- Twijfel of de wereld echt is, of je in een droom of simulatie leeft.
- Piekeren over filosofische vragen: wat is bewustzijn, waarom besta ik?
- Angst om gek te worden of een psychose te krijgen.
- Angst dat het nooit meer overgaat.
Belangrijk: bij derealisatie weet je dat het gevoel niet klopt. Dat heet een intact realiteitsbesef. Je twijfelt aan je beleving, niet aan de werkelijkheid zelf. Lees meer over het verschil met een psychose en over existentiële vragen.
Voor mij waren de gedachten erger dan de waarneming zelf. Ik lag ’s nachts te piekeren over de vraag wie zegt dat dit leven echt is. Pas toen ik leerde dat dit piekeren een symptoom was, en geen ontdekking, werd het rustiger in mijn hoofd.
7. Lichamelijke klachten
Derealisatie gaat vaak samen met lichamelijke spanningsklachten. Die komen niet door de derealisatie zelf, maar door de angst en stress eromheen:
| Klacht | Waar het vaak door komt |
|---|---|
| Licht gevoel in je hoofd, duizeligheid | Snelle of onregelmatige ademhaling bij spanning |
| Tintelingen in handen of gezicht | Hyperventilatie |
| Druk op je hoofd of achter je ogen | Spierspanning in nek en schouders |
| Hartkloppingen | Adrenaline bij angst of paniek |
| Gevoeligheid voor licht en geluid | Verhoogde alertheid van je zenuwstelsel |
| Moeheid en uitputting | Langdurige spanning en slecht slapen |
Hoe vaak komen deze symptomen voor?
Kortdurende derealisatie is heel gewoon: tussen de 26 en 74 procent van de mensen maakt het ooit mee [3]. Bij ongeveer 1 procent zijn de klachten zo vaak en hevig dat het een depersonalisatie-derealisatiestoornis wordt [4]. De klachten wisselen bij vrijwel iedereen in sterkte. Stress, onbekende omgevingen, spannende sociale situaties en vermoeidheid maken ze erger. Prettig contact met anderen, ontspanning en sterke prikkels maken ze minder [5].
Test je symptomen
Herken je veel van deze symptomen? De anonieme zelftest geeft een score voor derealisatie, depersonalisatie en gevoel en herinnering.
Zelftest derealisatie en depersonalisatie
Denk aan de afgelopen vier weken. Hoe vaak had je de onderstaande ervaringen, terwijl je niet onder invloed was van alcohol, drugs of medicatie die suf maakt?
14 vragen · ongeveer 4 minuten · anoniem, niets wordt opgeslagen
Welke klachten passen niet bij derealisatie?
- dingen zien of horen die er niet zijn, of het echt geloven dat de wereld nep is;
- plotselinge aanvallen met een vreemde geur of smaak, staren, verwardheid of bewustzijnsverlies;
- krachtverlies, scheve mond, problemen met praten of zien;
- klachten na een val op je hoofd of na het starten of stoppen met medicatie;
- echte geheugengaten: uren of dagen kwijt zijn;
- erge somberheid of gedachten aan de dood.
Wat kun je doen bij deze symptomen?
De symptomen worden vaak minder als de angst ervoor afneemt. Begin met:
- lezen wat derealisatie is en waarom het niet gevaarlijk is;
- minder controleren of het gevoel er nog is;
- een grondingsoefening op momenten dat het heftig is;
- zorgen voor slaap, beweging en minder cafeïne;
- hulp zoeken als het aanhoudt: lees wat helpt bij derealisatie.
Bronnen
- Phillips ML, Medford N, Senior C, e.a. Depersonalization disorder: thinking without feeling. Psychiatry Research: Neuroimaging. 2001;108(3):145-160.
- Hunter ECM, Phillips ML, Chalder T, Sierra M, David AS. Depersonalisation disorder: a cognitive-behavioural conceptualisation. Behaviour Research and Therapy. 2003;41(12):1451-1467.
- Hunter ECM, Sierra M, David AS. The epidemiology of depersonalisation and derealisation: a systematic review. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology. 2004;39(1):9-18. PubMed
- Yang J, Millman LSM, David AS, Hunter ECM. The prevalence of depersonalization-derealization disorder: a systematic review. Journal of Trauma & Dissociation. 2023;24(1):8-41. doi
- Simeon D, Knutelska M, Nelson D, Guralnik O. Feeling unreal: a depersonalization disorder update of 117 cases. Journal of Clinical Psychiatry. 2003;64(9):990-997. PubMed
Dissociatie.com geeft informatie en ervaringen, geen medisch advies, diagnose of behandeling. Twijfel je over je klachten, neem dan contact op met je huisarts. Lees de volledige disclaimer.
