Dissociatieve stoornis test
Met deze dissociatie test onderzoek je hoe vaak je ervaringen herkent die bij dissociatie kunnen voorkomen. Denk aan een onwerkelijk gevoel, afstand tot je lichaam, geheugenhiaten of moeite om aanwezig te blijven. Na het invullen krijg je een beschrijvende uitslag per onderdeel.
Deze pagina stelt geen diagnose. De zelfcheck hieronder is door de redactie samengesteld op basis van bekende symptoomgebieden uit onderzoek en zorginformatie. Het is geen officiële Dissociative Experiences Scale, afgekort DES, en kent geen klinisch gevalideerde afkapscore. Een huisarts, psycholoog of psychiater kan je ervaringen in hun volledige context beoordelen.
Wat is dissociatie?
Dissociatie betekent dat gedachten, gevoelens, waarnemingen, herinneringen of het gevoel van identiteit tijdelijk minder met elkaar verbonden zijn. Het kan voelen alsof je losraakt van jezelf, je lichaam of de omgeving.
Bijna iedereen kent een milde vorm. Je kunt bijvoorbeeld zo opgaan in een boek, film of vertrouwde autorit dat je tijdelijk weinig van je omgeving opmerkt. Zulke ervaringen wijzen op zichzelf niet op een stoornis.
Dissociatieve ervaringen vragen meer aandacht wanneer ze vaak terugkomen, buiten je regie ontstaan of je dagelijks functioneren veranderen. Thuisarts.nl noemt onder meer geheugenproblemen, vervreemding van het lichaam, een vreemde omgeving en een veranderd tijdsgevoel.
Lees ook onze uitgebreide uitleg over wat dissociatie is en het overzicht met mogelijke symptomen van dissociatie.
Depersonalisatie
Je voelt afstand tot jezelf, je lichaam, je gedachten of je handelingen. Het kan lijken alsof je jezelf van buitenaf bekijkt. Lees meer over depersonalisatie.
Derealisatie
De wereld, mensen of voorwerpen voelen vreemd, vlak, wazig of onwerkelijk. Lees meer over derealisatie.
Dissociatieve amnesie
Je mist herinneringen aan gebeurtenissen of perioden. De hiaten gaan verder dan alledaagse vergeetachtigheid. Lees meer over dissociatieve amnesie.
Veranderd gevoel van regie
Gedachten, gevoelens of handelingen kunnen vreemd of losstaand aanvoelen. Grote geheugenhiaten en duidelijke wisselingen vragen om professionele beoordeling.
Wanneer vragen dissociatieve ervaringen aandacht?
De frequentie is maar één onderdeel. De gevolgen voor je leven wegen minstens zo zwaar. Bespreek je ervaringen met een zorgprofessional wanneer ze spanning veroorzaken, je in de war brengen of invloed hebben op werk, studie, relaties, reizen of persoonlijke veiligheid.
Klachten die op dissociatie lijken, kunnen ook samenhangen met stress, paniek, PTSS, depressie, slaaptekort, migraine, epilepsie, medicatie, alcohol, drugs of een lichamelijke aandoening. Zelfonderzoek kan deze verklaringen niet van elkaar onderscheiden.
Neem plotseling ontstane klachten serieus. Neem direct contact op met de huisarts of huisartsen-spoedpost bij verlies van bewustzijn, aanvallen, verlamming, spraakproblemen, hevige hoofdpijn, klachten na hoofdletsel of een sterke verandering na medicatie of middelengebruik. Bel 112 bij direct gevaar.
Dissociatie test: zelfcheck met 20 vragen
Deze zelfcheck brengt vijf gebieden in kaart: afstand tot jezelf, een onwerkelijke omgeving, geheugen en aandacht, gevoel van identiteit en regie, en afstand tot emoties of lichamelijke signalen.
Onderzoeksperiode: denk bij iedere vraag aan de afgelopen vier weken. Tel ervaringen door alcohol, drugs of verdovende middelen niet mee.
Leeftijd: de zelfcheck is geschreven voor volwassenen. Bespreek zorgen over een kind of jongere met de huisarts, jeugdarts of een behandelaar.
Wat betekent de uitslag van deze dissociatie test?
De uitslag beschrijft hoe vaak je de ervaringen binnen deze zelfcheck hebt aangekruist. Het gemiddelde loopt van 0 tot 4 en sluit aan op de gekozen antwoordcategorieën. De score is geen medisch risicocijfer en kan niet worden vergeleken met een officiële DES-score.
Een laag gemiddelde sluit een relevante klacht niet uit. Eén terugkerende ervaring, zoals grote geheugenhiaten of verlies van regie tijdens het verkeer, kan voldoende reden zijn om contact op te nemen met je huisarts.
Een hoger gemiddelde betekent ook niet automatisch dat je een dissociatieve stoornis of dissociatieve identiteitsstoornis hebt. Andere psychische, neurologische en lichamelijke verklaringen kunnen vergelijkbare ervaringen geven.
Waarom staan hier geen klinische scoregrenzen? De vragen op deze pagina zijn zelfstandig geformuleerd en vormen geen gevalideerd meetinstrument. Afkapwaarden uit de DES mogen daarom niet op deze zelfcheck worden toegepast. Deze keuze voorkomt dat een redactionele test nauwkeuriger lijkt dan wetenschappelijk kan worden onderbouwd.
Welke onderzochte vragenlijsten bestaan er?
Een veelgebruikte screeningslijst is de Dissociative Experiences Scale, afgekort DES. Bernstein en Putnam ontwikkelden deze vragenlijst om dissociatieve ervaringen te meten binnen algemene en klinische groepen. De oorspronkelijke ontwikkeling en validatie zijn beschreven in wetenschappelijke publicaties.
De DES is een screeningsinstrument. De lijst helpt bij het herkennen van ervaringen die verder onderzoek kunnen vragen. Een uitslag vormt geen zelfstandige diagnose. Een studie naar de validiteit liet zien dat de DES bruikbaar is voor screening, terwijl onderscheid tussen verschillende psychiatrische aandoeningen klinische beoordeling blijft vragen.
De Nederlandse zorgstandaard voor dissociatieve stoornissen beschrijft diagnostiek als een uitgebreid proces. De uiteindelijke beoordeling vindt bij voorkeur plaats binnen de specialistische geestelijke gezondheidszorg wanneer de klachten complex zijn.
Een behandelaar kijkt onder meer naar:
- de aard, duur en frequentie van de ervaringen;
- geheugenhiaten en veranderingen in het gevoel van identiteit;
- trauma, PTSS, angst, paniek, depressie en slaapproblemen;
- medicatie, alcohol, drugs en lichamelijke oorzaken;
- de gevolgen voor relaties, werk, studie en veiligheid;
- informatie van naasten, wanneer jij daar toestemming voor geeft.
Meer achtergrond vind je op onze pagina over dissociatie en trauma.
Wanneer kun je hulp zoeken?
Neem contact op met je huisarts wanneer de ervaringen terugkeren, je bang of verward maken of je dagelijks leven beïnvloeden. Ook een lage uitslag kan aanleiding zijn voor een gesprek.
Maak op korte termijn een afspraak wanneer je:
- grote delen van een dag of gebeurtenis mist;
- op een plek terechtkomt zonder te weten hoe je daar kwam;
- handelingen ontdekt die je je niet herinnert;
- stemmen hoort die dreigen of opdrachten geven;
- bang bent voor wat er tijdens een geheugenhiaat gebeurt;
- de ervaringen hebt tijdens verkeer of andere risicovolle activiteiten.
De huisarts kan lichamelijke oorzaken onderzoeken en je zo nodig verwijzen naar een psycholoog, psychotherapeut of psychiater. Neem je ingevulde antwoorden mee. Concrete voorbeelden helpen om je ervaringen te bespreken.
Lees verder over behandeling van dissociatieve klachten, omgaan met dissociatie en hulp bij dissociatie.
Direct hulp nodig?
Ben je in levensgevaar of kun je jezelf niet veilig houden? Bel 112. Denk je aan zelfdoding? Bel gratis 113 of start een anoniem chatgesprek via 113 Zelfmoordpreventie. De hulplijn is dag en nacht bereikbaar.
Wat kun je bijhouden voor een afspraak?
Schrijf kort op wanneer de ervaring begon, hoelang deze duurde en wat eraan voorafging. Noteer ook je slaap, spanning, medicatie, alcohol of middelen, lichamelijke klachten en wat mensen om je heen opmerkten.
Voer voorlopig geen activiteit uit waarbij een onderbreking van aandacht of geheugen gevaar oplevert. Denk aan autorijden, zwemmen zonder toezicht, werken op hoogte en het bedienen van machines.
Wat kan helpen tijdens een kort moment van vervreemding?
Richt je aandacht rustig op het heden. Noem de datum, je locatie en wat je aan het doen bent. Voel je voeten op de vloer. Beschrijf voorwerpen die je ziet en geluiden die je hoort. Neem contact op met iemand die je vertrouwt wanneer dat steun geeft.
Deze oefeningen kunnen houvast bieden tijdens een moment van vervreemding. Ze vervangen geen onderzoek of behandeling.
Veelgestelde vragen over de dissociatie test
Is deze dissociatie test hetzelfde als de DES?
Nee. De vragen op deze pagina zijn zelfstandig geformuleerd rond bekende symptoomgebieden. De officiële DES bevat 28 vastgestelde items en een eigen scoringsmethode. De uitslag van deze pagina mag daarom niet worden geïnterpreteerd als een DES-score.
Kan een dissociatie test een diagnose geven?
Nee. Een zelftest kan ervaringen herkenbaar maken en helpen bij de voorbereiding op een gesprek. Een diagnose vraagt om gesprekken, klinische beoordeling en onderzoek naar andere mogelijke verklaringen.
Betekent een hoge uitslag dat ik DIS heb?
Nee. Ervaringen met afstand, geheugen of identiteit komen bij meerdere psychische en lichamelijke situaties voor. Een uitslag kan geen dissociatieve identiteitsstoornis vaststellen.
Kan stress dissociatieve ervaringen veroorzaken?
Ja. Sterke of langdurige spanning kan samengaan met vervreemding, concentratieverlies, emotionele verdoving en een veranderd tijdsgevoel. Een behandelaar kan samen met jou onderzoeken wat de klachten uitlokt en in stand houdt.
Wat is het verschil tussen depersonalisatie en derealisatie?
Bij depersonalisatie voelt vooral jezelf of je lichaam vreemd. Bij derealisatie voelt vooral de buitenwereld vreemd of onwerkelijk. Beide ervaringen kunnen tegelijk voorkomen.
Kan ik dissociëren zonder een dissociatieve stoornis?
Ja. Kort opgaan in gedachten, een verhaal of een vertrouwde handeling komt bij veel mensen voor. Professionele beoordeling wordt relevanter wanneer de ervaringen vaak ontstaan, buiten je regie vallen of je leven verstoren.
Sluit een lage score dissociatie uit?
Nee. Een gemiddelde kan een specifieke klacht minder zichtbaar maken. Grote geheugenhiaten, onveiligheid of verlies van regie verdienen aandacht, ook wanneer je bij de overige vragen laag scoort.
Kan ik de test later opnieuw invullen?
Ja. Je kunt de zelfcheck later herhalen om veranderingen in de frequentie te bekijken. Gebruik steeds dezelfde periode van vier weken. Bespreek duidelijke veranderingen met je behandelaar.
Is deze test geschikt voor kinderen?
De zelfcheck is geschreven voor volwassenen. Kinderen en jongeren uiten klachten vaak anders. Bespreek zorgen met de huisarts, jeugdarts of een behandelaar met kennis van jeugd en dissociatie.
Bronnen en verantwoording
De redactie heeft voor deze pagina gebruikgemaakt van Nederlandse zorginformatie, een zorgstandaard en wetenschappelijke publicaties over het meten van dissociatieve ervaringen.
- Bernstein, E.M. en Putnam, F.W. Development, reliability, and validity of a dissociation scale. Journal of Nervous and Mental Disease, 1986. Bekijk de publicatie via PubMed.
- Carlson, E.B. en anderen. Validity of the Dissociative Experiences Scale in screening for dissociative disorders. American Journal of Psychiatry, 1993. Bekijk de publicatie via PubMed.
- GGZ Standaarden. Zorgstandaard Dissociatieve stoornissen. Bekijk de zorgstandaard.
- GGZ Standaarden. Diagnostiek en monitoring bij dissociatieve stoornissen. Bekijk het hoofdstuk over diagnostiek.
- Thuisarts.nl. Ik raak soms los van mezelf of van de omgeving. Bekijk de informatie van Thuisarts.
- Caleidoscoop. Landelijke vereniging voor mensen met een dissociatieve stoornis en hun naasten. Bekijk de website van Caleidoscoop.
- 113 Zelfmoordpreventie. Hulplijn voor directe steun. Bekijk de hulplijn.
Medische disclaimer: deze pagina biedt algemene informatie en een redactionele zelfcheck. De inhoud vervangt geen persoonlijk advies, diagnostisch onderzoek of behandeling door een bevoegde zorgprofessional.
